Wijzigingen in deze tekst

Geschiedenis, natuur en cultuur van Friesland (Nederlands)

← Terug naar de regio

  1. Door de regiobeheerders van deze regio

    Lang voordat dijken het noorden omsloten, leefde men hier verticaal. Vóór het jaar 1000 wierpen vroege bewoners honderden kunstmatige aarden heuvels op—*terpen*—om huizen, vee en kerken boven de stormvloeden van de open zee te houden, zoals gedocumenteerd door de [Vereniging voor Terpenonderzoek](https://terpenonderzoek.nl). Toen aarden dijken vanaf de elfde eeuw verspreide gemeenschappen begonnen te verbinden, vormden ze regionale barrières zoals de *Pingjumer Gulden Halsband*, waarmee de grillige Middelzee stap voor stap werd afgesloten. Water heeft de Friese mobiliteit, nijverheid en overleving altijd bepaald. De provincie herbergt het oudste nog werkende stoomgemaal ter wereld: het [Ir.D.F. Woudagemaal](https://whc.unesco.org/en/list/867), geopend in Lemmer in 1920. Waar de bemaling vroeger werd aangedreven door honderden *spinnenkop*- en *tjaskermolens*, worden de kolossale ketels van het Woudagemaal bij extreme winterstormen nog altijd opgestookt door [Wetterskip Fryslân](https://www.wetterskipfryslan.nl) om ruim 4.000 kubieke meter water per minuut uit de Friese boezem rechtstreeks naar het IJsselmeer te pompen. Wie door Fryslân fietst, doorkruist twee wezenlijk verschillende geologische werelden. In het noorden en westen strekken zich uitgestrekte zeekleipolders en kwelders uit langs de [Waddenzee](https://whc.unesco.org/en/list/1314), onder een open, weidse horizon. Naar het zuidoosten sluit het landschap zich juist in de zandruggen van de [Friese Wouden](https://www.cultureelerfgoed.nl), waar smalle landwegen worden omsloten door eeuwenoude elzenhoutsingels en de veenafgravingen die aan de basis stonden van het Friese merengebied.